Merkezi yerleştirmeyle bir kadro veya pozisyona yerleşen aday, ayrıca hangi alımlara başvurabilir?

Yönetmelik hükmü incelendiğinde, ÖSYM tarafından merkezi alımlara YERLEŞEN aday, ÖSYM tarafından ilan edilen bir başka merkezi yerleştirmeye kullandığı puanla başvuramayacaklardır.

Dolayısıyla, bir merkezi yerleştirmede yerleşme işlemi yapılmış olan aday, bir başka kurumun ÖSYM ile ortaklaşa yaptığı bir alıma başvurabilecektir. Zira, bu kurumun ÖSYM ile aracılığıyla yapacağı alım merkezi bir alım değildir. Yönetmelik, ÖSYM'nin yaptığı merkezi yerleştirmeler arasındaki geçişleri yasaklamıştır.

Örneğin, ÖSYM tarafından merkezi yerleştirmeyle sözleşmeli bir pozisyona yerleştirilmiş bir aday, Gençlik ve Spor Bakanlığının kurumsal düzeyde açtığı sözleşmeli personel alım ilanına da başvuru yapabilecek ve puanını kullanabilecektir. Zira, Gençlik ve Spor Bakanlığının personel alımı merkezi bir yerleştirme değil kurumsal bir alımdır.

Bu durumun tersi de mümkündür. Yani bir kurumun sözleşmeli pozisyonuna atanmaya hak kazanmış, ancak atama işlemi sözleşme imzalamayla birlikte gerçekleşmemiş kişi de ÖSYM'nin merkezi alımlarında puanını kullanıp tercihte bulunabilecektir.

Bu durumun istisnası aşağıda yer verilen hükümle birlikte görülmektedir:

28/6/1978 tarihli ve 16330 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esasların "Yeniden Hizmete Alınma" başlıklı Ek 1 inci maddesinde, "Sözleşmeli personelin, hizmet sözleşmesi esaslarına aykırı hareket etmesi nedeniyle kurumlarınca sözleşmesinin feshedilmesi veya sözleşme dönemi içinde sözleşmeyi tek taraflı feshetmesi halinde, fesih tarihinden itibaren bir yıl geçmedikçe kamu kurum ve kuruluşlarının sözleşmeli personel pozisyonlarında yeniden istihdam edilemez." hükmü yer almaktadır.

Sözleşmeli personelin KPSS puanıyla bir başka kuruma başvuru yapabilmesinin istisnası hangi durumlardır?

İlgilinin hizmet sözleşmesinde yer alan esaslara aykırı hareket etmesi sebebiyle kurumunun sözleşmesini feshetmesi veya sözleşme dönemi içinde (cari yıl) sözleşmeyi tek taraflı feshetmesi halinde fesih tarihinden itibaren 1 yıl geçmeden kurumların sözleşmeli pozisyonlarında istihdamı mümkün olmayacaktır.

Kişi, bir kuruma sözleşmeli (657-4/B) atanma hakkı elde ettikten sonra ÖSYM'nin merkezi alımlarındaki sözleşmeli pozisyonlara başvurabilir mi?

Bu konuda kişi, ilgili kurumla sözleşme imzalayıp göreve başlamadığı sürece ÖSYM' nin merkezi alımlarına her aşamada başvuru yapabilecektir. ÖSYM'nin merkezi alımlarına da yerleşmeye hak kazandığında ilgili kurumda sözleşme imzalayıp o göreve başlamadıysa feragat edip ÖSYM' nin merkezi alımlarındaki yerleşmeye hak kazanması sonucu merkezi pozisyonlara atanabilecektir.

ÖSYM merkezi alımlarına ( B GRUBU) başvurulduğunda yerleşme işlemi gerçekleşirse ilgilinin bir başka merkezi alıma başvurması mümkün olmayacaktır. Bu durumda KPSS puanı bir daha merkezi yerleştirmelerde kullanılmayacaktır. Puanın diğer kurumsal personel alım türlerinde kullanılmasında sakınca yoktur. B Grubu kadro/ pozisyon tanımından anlaşılması gereken mesleğe özel yarışma sınavı dışında alınan unvanlardır.

Yükseköğretim Kurulu (YÖK), 2025-2026 eğitim-öğretim yılı için Sağlık Lisans Tamamlama Programı başvuru ve tercih işlemlerini duyurdu. Başvurular, 22 Eylül 2025 saat 09:00 itibarıyla başlayacak ve 28 Eylül 2025 saat 23:59'da sona erecek. Adaylar, başvurularını YÖK Lisans Tamamlama Başvuru ve Tercih Sistemi üzerinden e-Devlet kimlik doğrulamasıyla gerçekleştireceklerdir.

📌 Kimler Başvurabilir?

• Ebelik ve hemşirelik önlisans mezunları, kendi alanlarında lisans tamamlama hakkına sahiptir.

• Diğer sağlık bölümlerinden mezun olanlar ise YÖK tarafından belirlenen ilişkili alanlarda lisans tamamlama programına başvurabileceklerdir.

• Başvuru hakkı, 19 Kasım 2014 tarihinden önce ilgili sağlık önlisans programlarından mezun olan adaylarla sınırlıdır.

📅 Başvuru ve Tercih Süreci

• Başlangıç: 22 Eylül 2025, saat 09:00

• Bitiş: 28 Eylül 2025, saat 23:59

⚠️ Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Adayların önlisans mezuniyet tarihi, mezuniyet alanı ve not ortalamaları, YÖKSİS veri tabanından otomatik olarak alınacaktır.

• Bilgilerinde hata olan adaylar, tercih süresi bitmeden mezun oldukları kuruma başvurarak gerekli düzeltmeleri yaptırmak zorundadır.

• Birden fazla sağlık önlisans diploması olan adaylar, yalnızca bir alan üzerinden başvuru yapabileceklerdir.

🎯 Tercih ve Yerleştirme Kuralları

• Adaylar, en fazla 20 tercih yapabileceklerdir.

• Yerleştirme puanı, adayın önlisans not ortalamasının 2 katı alınarak hesaplanacaktır.

• 2024 yılında aynı programa yerleşip kayıt yaptırmayan adaylar tekrar başvurabilecek ancak puanları %50 oranında düşürülecektir.

• Daha önce bu programdan mezun olan adaylar tekrar başvuru yapamayacaklardır.

💰 Eğitim Ücretleri

Lisans tamamlama programlarına yerleşen adayların, ilgili üniversitelerce belirlenen katkı payı veya öğrenim ücretini ödemesi gerekecektir.

🏥 Eğitim Modeli

Lisans tamamlama eğitimleri uzaktan eğitim yöntemiyle verilecek olup, uygulama eğitimleri ise Yükseköğretim Kurulu ile Sağlık Bakanlığı iş birliğiyle yürütülecektir.

📞 İletişim

Başvuru süreciyle ilgili sorularınız için YÖK İletişim Merkezi'ni arayabilirsiniz: 0 850 470 0 965.

Program kapsamında hem teorik hem uygulamalı eğitimler verilecek. Katılımcılar her biri en az dört vaka üzerinde gözlem ve uygulama yapacak. Eğitimin başarıyla tamamlanmasının ardından katılımcılar, Sağlık Bakanlığı onaylı dijital sertifikaya sahip olacak.

Saç ekimi uygulayıcı eğitimi sadece Bakanlık tarafından yetkilendirilen merkezlerde yapılacak ve eğitimlerde görev alacak eğiticilerin, belirli uzmanlık alanlarında ve Bakanlık tescilli sertifikalara sahip olması gerekecek.

Eğitim sürecinin her aşaması, Elektronik Başvuru Sistemi (https://sertifikabasvuru.saglik.gov.tr/) üzerinden yürütülecek. Sertifika almaya hak kazanan katılımcıların belgeleri hem dijital hem fiziki olarak arşivlenecek ve gerektiğinde Bakanlık tarafından denetlenecek.

Yayımlanan standartla birlikte, saç ekimi uygulamalarında kaliteyi artırmak, hasta güvenliğini sağlamak ve alanında uzman hekimler yetiştirmek amaçlanıyor.

Adaylar, yerleştirme sonuçlarına, 26 Temmuz 2023 tarihinde saat 15.30'dan itibaren ÖSYM'nin https://sonuc.osym.gov.tr adresinden T.C. kimlik numaraları ve şifreleriyle erişebilecektir.

Adaylara ve kamuoyuna saygıyla duyurulur.

Program Sorumlusu: Selin DAL

Tel: 0 286 217 10 98 Dahili: 7235

E. Posta : selindal@saglik.gov.tr

SIRA NO	SERTİFİKALI EĞİTİM PROGRAMI ADI	DERS SAATİ	KİŞİ BAŞI BELİRLENEN  TAVAN ÜCRET (Türk Lirası)  (1 Ocak-30 Haziran 2023)
1	Çocuk Acil Hemşireliği	200	21.684,20
2	Psikiyatri Birimlerinde Hemşirelik Hizmetleri	250	27.105,25
3	Palyatif Bakım Hemşireliği	115	12.468,42
4	Nütrisyon Hemşireliği	160	17.347,36
5	Evde Sağlık Hizmetleri Hemşireliği	160	17.347,36
6	Yoğun Bakım Hemşireliği	240	26.021,04
7	Çocuk Yoğun Bakım Hemşireliği	200	21.684,20
8	Acil Bakım Hemşireliği	240	26.021,04
9	Onkoloji Hemşireliği	120	13.010,52
10	Diyabet Eğitim Hemşireliği	160	17.347,36
11	Stoma ve Yara Bakım Hemşireliği	240	26.021,04
12	Yenidoğan Yoğunbakım Hemşireliği	186	20.166,31
13	Enfeksiyon Kontrol Hemşireliği	154	16.696,83
14	Ameliyathane Hemşireliği	176	19.082,10
15	Hekimler İçin Hemodiyaliz	704	76.328,38
16	Uzman Hekimler İçin Hemodiyaliz	480	52.042,08
17	DDS (Dekontaminasyon Dezenfeksiyon Sterilizasyon)	80	8.673,68
18	Sülük Uygulaması	60	6.505,26
19	Akupunktur (Hekim)	535	58.005,24
20	Akupunktur (Diş Hekimi)	413	44.777,87
21	Apiterapi	80	8.673,68
22	Proloterapi	120	13.010,52
23	Larva Uygulaması	60	6.505,26
24	Osteopati	1000	108.421,00
25	Refleksoloji	64	6.938,94
26	Kupa Uygulaması	40	4.336,84
27	Fitoterapi (Hekim)	280	30.357,88
	Fitoterapi (Diş Hekimi)	215	23.310,52
28	Klasik Homeopati (Hekim)	350	37.947,35
	Klasik Homeopati (Diş Hekimi)	350	37.947,35
	Klasik Homeopati (Eczacı)	210	22.768,41
	Klinik Homeopati (Hekim)	350	37.947,35
	Klinik Homeopati (Diş Hekimi)	350	37.947,35
29	Ozon Uygulaması (Hekim)	120	13.010,52
	Ozon Uygulaması (Diş Hekimi)	60	6.505,26
30	Mezoterapi (Hekim)	128	13.877,89
	Mezoterapi (Diş Hekimi)	50	5.421,05
31	Hipnoz Uygulaması	200	21.684,20
	Hipnoz Uygulaması /(Diş Hekimi)	160	17.347,36
	Hipnoz Uygulaması (Klinik Psikolog)	160	17.347,36
32	Müzikterapi (Sağlık Meslek Mensupları)	205	22.226,31
	Müzikterapi (Müzik Meslek Mensupları)	185	20.057,89
	Müzikterapi (Hem Sağlık Hem Müzik Meslek Mensupları)	160	17.347,36
33	Öfke Yönetimi Uygulayıcısı Sertifikalı Eğitim Programı	90	9.757,89
34	Çocukla Adli Görüşmeci	256	27.755,78
35	Psikolojinin Tıbbi Uygulamaları	480	52.042,08
36	Çocuğun Psikososyal Gelişimini Destekeleme Eğiticileri	40	4.336,84
37	Aile Hekimliğine Uyum 1. Aşama	40	4.336,84
38	Terapötik Aferez	240	26.021,04
39	Kan Bankacılığı ve Transfüzyon Tıbbı (Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji, Pediatrik Hematoloji, Pediatrik Hematoloji-Onkoloji, Erişkin Hematoloji Tıbbi Mikrobiyoloji Uzmanı Hekim)	320	34.694,72
	Kan Bankacılığı ve Transfüzyon Tıbbı (Diğer Dal Uzmanları Hekim)	480	52.042,08
	Kan Bankacılığı ve Transfüzyon (Tıbbı Kan Bağış Merkezinde Çalışacak Pratisyen Hekim)	160	17.347,36
	Kan Bankacılığı ve Transfüzyon Tıbbı (Transfüzyon Merkezinde Çalışacak Pratisyen Hekim)	480	52.042,08
	Kan Bankacılığı ve Transfüzyon Tıbbı (Bölge Kan Merkezi Sorumlusu Olarak Çalışacak Pratisyen Hekim)	800	86.736,80
	Kan Bankacılığı ve Transfüzyon Tıbbı (Kan Hizmet Birimlerinde Çalışacak Laboratuvar Personeli)	320	34.694,72
	Kan Bankacılığı ve Transfüzyon Tıbbı (Kan Hizmet Birimlerinde Flebotomist Olarak Çalışacak Personel)	160	17.347,36
40	Yerinde Değerlendirme Yapacak Verimlilik Gözlemcisi Sertifikalı Eğitim Programı	48	5.204,21
41	Klinik Kodlama Değerlendirme	80	8.673,68
42	Çok Önemli Kişilerin Tıbbi KBRN Savunması	56	6.071,58
43	Hastane Afet ve Acil Durum Planlaması Eğiticisi	40	4.336,84
44	Temel Tıbbi KBRN	40	4.336,84
45	Gemiadamı Sağlık Eğiticisi Eğitimi	18	1.951,58
46	Organ ve Doku Nakil Koordinatörü	280	30.357,88
47	Sağlıkta Kalite Standartları Değerlendiricisi	71	7.697,89
48	Teşhis İlişkili Gruplar (TİG) Klinik Kodlayıcı	40	4.336,84
49	Üremeye Yardımcı Tedavi (ÜYTE) Klinik Uygulamaları	960	104.084,16
50	Üremeye Yardımcı Tedavi (ÜYTE) Laboratuvar Uygulamaları	960	104.084,16
51	Üremeye Yardımcı Tedavi (ÜYTE) Klinik Uygulamaları Tazeleme Eğitimi	320	34.694,72
52	Üremeye Yardımcı Tedavi (ÜYTE) Laboratuvar Uygulamaları Tazeleme Eğitimi	320	34.694,72
53	Türkiye Saha Epidemiyolojisi	2580	279.726,18
54	Halk Sağlığı Hizmet Birimleri İzleme ve Değerlendirme Personeli	40	4.336,84
55	Klinik Araştırmalar ve İyi Klinik Uygulamalar	40	4.336,84
56	Tıbbi Cihazların Test, Kontrol ve Kalibrasyonu Sorumlu Müdür	40	4.336,84
57	Hava Ambulanslarında Görevli Sağlık Personeli Sertifikalı Eğitim Programı (Hekim)	35	3.794,74
58	Hava Ambulanslarında Görevli Sağlık Personeli Sertifikalı Eğitim Programı (Diğer Sağlık Personeli)	32	3.469,47
59	Yenidoğan Canlandırma/Neonatal Resusitasyon Programı (NRP) Uygulayıcı Sertifikalı Eğitim Programı	24	2.602,10

• Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastaneleri Semiha Kibar Organ Nakli ve Diyaliz Hastanesi 2023 Yılı Diyaliz Sertifika Eğitim Programı
• Göztepe Prof. Dr. Süleyman Yalçın Şehir Hastanesi Diyaliz Eğitim Merkezi Hekimler için Hemodiyaliz Sertifikalı Eğitim Programı
• Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Diyaliz Eğitim Merkezi Hekimler için Hemodiyaliz Sertifikalı Eğitim Programı
• Başkent Üniversitesi Adana Dr. Turgut Noyan Uygulama ve Araştırma Merkezi Diyaliz Eğitim Merkezi Diyaliz Sertifikalı Eğitim Programı ve Resertifikasyon Sınavı
• 2023 Yılı Sağlıkta Kalite Değerlendirmeleri Hakkında
• SBÜ Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi 2023 Yılı Diyaliz Eğitim Programı
• Başkent Üniversitesi Adana Dr. Turgut Noyan Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü Yoğun Bakım Hemşireliği Resertifikasyon Sınavı
• Koç Üniversitesi Semahat Arsel Eğitim, Uygulama ve Araştırma Merkezi Yoğun Bakım Hemşireliği Resertifikasyon Sınavı
• Pamukkale Üniversitesi Hastanesi Yoğun Bakım Hemşireliği Sertifikalı Eğitim Programı Resertifikasyon Sınavı
• Diyarbakır Dicle Üniversitesi Hastanesi Yoğun Bakım Hemşireliği Sertifikalı Eğitim Programı Resertifikasyon Sınavı
• Diyarbakır Dicle Üniversitesi Hastanesi Ameliyathane Hemşireliği Sertifikalı Eğitim Programı Resertifikasyon Sınavı
• Dicle Üniversitesi Hastanesi Yoğun Bakım Hemşireliği Sertifikalı Eğitim Programı
• Manisa Celal Bayar Üniversitesi Hafsa Sultan Hastanesi Diyaliz Eğitim Merkezi 2023 Yılı Eğitim ve Resertifikasyon Sınavı
• Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi 2023 Yılı Resertifikasyon Sınavı
• İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Hastanesi Hemodiyaliz Eğitim Merkezi Hekimler için Hemodiyaliz Sertifikalı Eğitim Programı

Dokuz Eylül Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Hastanesi tarafından 02.05.2023 - 13.06.2023 tarihleri arasında Acil Bakım Hemşireliği Sertifikalı Eğitim Programı düzenlenecektir. Bahse konu sertifikalı eğitim programının başvuruları 20.03.2023 - 31.03.2023 tarihleri arasında alınacak olup başvuru yapmak isteyen katılımcılar aşağıda bilgileri yer alan Program Sorumlusu ile iletişime geçebilirler.
 

Afet: Ağır ve yaygın hasara, yaralanmalara ve hayat veya mülkiyet kayıplarına yol açan ve düzeltilebilmesi için özel ve yoğun efor gerektiren durumlar. Bu olaylar sırasında toplumun yaşantısı ve altyapısı ağır bir şekilde etkilenir.

Rabdomiyoliz: Travma yada travma olmaksızın çizgili kasların hasarı sonucunda hücre içi maddelerin (laktik asit, tromboplastin, kreatinin kinaz, potasyum) sistemik dolaşıma kalsiyum,su ve sodyum gibi maddelerin de kas içine geçerek klinik ve laboratuar bozuklukları meydana getirmesine denir.

Kompartman Sendromu: Belirli bir anatomik boşlukta basınç artışı (büyük 20 mmhg) sonucunda dokularda iskemik değişikliklerin gelişmesi olarak tanımlanabilir. Kritik bir değere ulaşıldıktan sonra mikrovasküler dolaşım bozulur, özellikle sinir ve kas hücrelerinin iskemik hasarı ve rabdomiyoliz ağırlaşır. İskemi geliştikten sonra iskeminin 6 “p” bulgusu aranır pain (ağrı), pressure (basınç artışı), paresthesia (parestezi), pulselessness (nabızsızlık), paresis (parezi) ve pallor (solukluk) varlığı ile tanı konulur. Bunlar arasında ağrı şiddetli ve sürekli olup erken dönemlerde başlar; mutlaka kompartman sendromu gelişimini akla getirmelidir. Nabızsızlık geç bir bulgu olup çoğu zaman geri dönüşümsüz iskemiyi düşündürür; bu nedenle ortaya çıkmadan önce medikal ya da cerrahi olarak tedavi edilmelidir. Aşağıdaki resim örnektir.

Ezilme (Crush) Sendromu: Kasın travmaya uğramasına bağlı ezilme hasarı ve sistemik bulguların ortaya çıkması ile tanı konulur. Sistemik bulgular arasında akut böbrek yetmezliği (aby), sepsis, akut solunum distress sendromu (ards), dissemine intravasküler koagülasyon (dik), kanama, hipovolemik şok, kalp yetersizliği, aritmiler, elektrolit bozuklukları ve psikolojik travma yer alır.

Renal Afet: Çok sayıda hastanın bir felaket sonrasında major travmaya maruz kalması ve ezilme (crush) sendromu zemininde böbrek yetersizliği geliştirmesidir. Bu hastaların çoğu kurtarılmanın ilk saatlerinde hayattadır; fakat ileri dönemlerde özellikle afet bölgesinde ki diyaliz merkezleri hasar gördüyse ölebilir. Felaket sonrası erken dönemde hayatta kalabilen afetzedelerde travmadan sonraki en sık ikinci ölüm sebebi ezilme (crush) sendromudur.

Böbrek Yetersizliği: Glomeruler filtrasyon miktarı (gfr)’nın (Büyük 15 ml/dk/1.73 m2) olması, böylece üriner sisteme ait semptom ve bulguların (anüri, oligüri) ortaya çıkması ile tanı konulabilen tablodur. Komplikasyonların önlenmesi için renal replasman tedavisine (diyaliz) ihtiyaç duyulur.

• Oligüri: İdrar çıkışının 500 ml/gün altında olmasıdır.
• Anüri: İdrar çıkışının 50 ml/gün altında olmasıdır.

Bahsedilen konu başlıkları ezilme sonucunda hücrelerin yıkımını yıkılan hücrelerdeki maddelerin böbreklerde birikime uğraması böbreklerimizin bu duruma daha fazla dayanamayıp akut böbrek yetmezliği gelişmesi durumunu anlamamıza yardımcı olacaktır.

Afetlerde üzerinde basıncın artması ile kas hücrelerinin yıkımı ve bu tablo sonucunda akut böbrek yetmezliği gelişmesi durumuna ezilme (crush) sendorumu denir. Peki bu konuyu kavrayarak afet alanına girmek ile direkt travma yönetimi yapılması arasındaki fark ne olabilir? diye soracak olursak buna en iyi cevabı 1999 marmara depremi olacaktır.

Marmara depremi sonrasında crush sendromlu hastaları tedavi eden 35 referans hastanesine yatırılan toplam 5302 hastanın 639’unda akut renal sorunlar saptandı; bunların 477’sinde (% 74.6) diyaliz desteğine gereksinim duyuldu. Söz konusu 639 hastadan 97’si (% 15.2) öldü; mortalite oranı diyaliz gereksinimi duyan hastalarda % 17.2, diyalize girmeyenlerde ise % 9.3 olarak bulundu.

Afet alanlarında birçok hastaya potasyumlu mayiler takılmış olabilir ve bu durum hastalarda akut böbrek yetmezliği görülmesine sebep olabilir.

Karşılaştığımız son deprem olaylarında ülkemizde kalifiye arama kurtarma ekipleri olması ve hastane öncesi afetlerde sağlık alanında ülkemizin elini kuvvetlendiren UMKE gibi bir gönüllü sağlık ordumuzun olması elbetteki afetzedelerin kurtarılması ve hastaneye nakledilmesi sürecinde ülkemizin bu alandaki profesyonelliğini artırmış bulunmaktadır. Bu durum tabikide ezilme (crush) sendromu görülmesini azaltacaktır, kalifiye hastane öncesi sağlık çalışanları crush sendromu başta olmak üzere martalite ve morbitide oranlarında düşüşe sebep olmuştur. Elbette diğer depremlerin büyüklüğüyle kıyaslanamaz ama son yaşanan Van ve Elazığ depremlerinde koordine yapılan çalışmalar göz dolduruyor. Peki bu çalışmalar genel manada nasıl yapılmalı veya yapılıyor onu inceleyelim.

Bu Konuyu İki Ana Başlık Altında İnceleyebiliriz

Afet sahasındaki yapılması gereken girişimler, hastane aşamasında yapılması gereken girişimler.

Afet Sahasında Yapılması Gereken Girişimler

Afetzedeyi çıkarmadan önce yapılması gereken girişimler;

Enkazda hastaya yaklaşım tablosu

Afetzedeyi enkazdan çıkarma işlemi sırasındaki girişimler

• Enkazdan çıkarılma işlemi sırasında (bu işlem genellikle 45-90 dakika sürer) 1000 mL/saat hızında izotonik sodyum klorür verin. Eğer çıkarma işlemi 2 saatten daha uzun sürerse, sıvı uygulamasını 500 mL/saat hızını geçmeyecek şekilde azaltın ve verilecek sıvının miktarını yaş, kilo, travma tipi, ortam ısısı, idrar hacmi ve tahmin edilen toplam sıvı kaybına göre ayarlayın.Böylece afetzedeyi hipovolemiden korumuş oluruz.
• Olay yerinde amputasyonu ezilme sendromunu önlemek için değil, yalnızca hayat kurtarmak indikasyonu ile (örnek olarak; enkaz altında sıkışmış bir yaralıyı kurtarabilmek amacıyla) uygulayın/uygulatın.(Binanın göçük/çökme tehlikesi aşikar ve vakanın uzunlarında sıkışma mevcut ise vakanın hayatını uzvuna tercih edilip amputasyonunun düşünülmesi öneriliyor.) 

Aşağıdaki tabloyu inceleyiniz.

Afetzedeyi enkaz altından çıkardıktan hemen sonraki girişimler

• Enkaz altından çıkarılan afetzedeleri çökme ihtimali olan yapılardan olabildiğince hızlı şekilde uzaklaştırın.Çıkarılan afetzedelerin triyaj ve birincil değerlendirmesini hemen yapın.

Aşağıdaki tabloyu inceleyiniz.

Aşağıdaki tabloyu inceleyiniz.

• Turnike uygulamasını sadece hayatı tehdit eden durumlarda uygulanmasını düşünün rutin kullanılması önerimemektedir.
• Birincil değerlendirilmesi sağlanmış afetzedelerin mümkünse zaman kaybetmeden ikincil değerlendirilmesi yapılıp herhangi bir bulgu gözden kaçırılmamalıdır. Ezilme (crush) sendromunun geç bulgularının (idrar miktarında azalma, idrar renginde koyulaşma) olup olmadığı gözlemlenmeli ve kayıt altına alınmalıdır.

Aşağıdaki tabloyu inceleyiniz.

Afetzedenin kurtarma sonrasında erken dönemde sıvı tedavisi ve idrar miktarının takibi

• Ezilme (crush) yaralanmalarına bağlı gelişecek ABY'nin önlenebilmesi için erken dönemde sıvı vermeyi ihmal etmeyin. (En önerilebilecek sıvı izotonik sodyum klorürdür).

Aşağıdaki tabloyu inceleyiniz.

• Gereken sıvı hacmini belirleyebilmek için yaralıların hidrasyon durumunu değerlendirin. Eğer kurtarma öncesinde hiç intravenöz sıvı verilmemişse,kurtarılmayı takiben, mümkün olur olmaz, erişkinler için 1000 mL/saat hızında (çocuklarda 15-20 mL/kg/ saat hızında) izotonik sodyum klorür başlatın. Altı saat süresince, toplam 3-6 L sıvı vermeye devam ederken yaralıyı düzenli olarak kontrol edin. Demografik özellikleri, tıbbi belirti ve bulguları, çevresel ve lojistik faktörleri göz önünde bulundurarak sıvı miktarını her bir hasta için ayrı ayrı belirleyin. Daha sonraki sıvı uygulaması hakkında karar vermek için idrar hacmini ve hemodinamik durumu değerlendirin. 

• İdrar çıkışını yakından izleyin; bilinci açık hastalardan idrarlarını bir kaba yapmalarını isteyin; kontrollü idrar yapma mümkün değil ise erkek hastalarda prezervatifli sonda kullanın. Uygun sıvı tedavisine rağmen idrar çıkışı gözlenmezse, üretral kanama ve laserasyonu dışladıktan sonra, idrar sondası takın.
• Hipovolemi bulunmadığı halde anüri sürüyorsa ve sıvı tedavisine idrar yanıtı yoksa, verilecek günlük sıvı miktarını bir önceki gün ölçülen (veya tahmin edilen) tüm sıvı kayıplarına ek olarak, 500-1000 mL/gün ile sınırlayın.
• İntravenöz sıvı uygulamasına idrar yanıtı varsa (idrar volümü 50 mL/saat’in üstünde), yaralılar yakın takip edilemiyorsa sıvıları 3-6 L/gün olacak şekilde sınırlandırın. Yakın izlem yapılabiliyorsa 6 L/ gün’den daha fazla sıvı vermeyi düşünün. 

Aşağıdaki tabloyu inceleyiniz.

Hastane Aşamasında Yapılması Gereken Girişimler

Afetzedelerin hastaneye başvuru aşamasında ezilme (crush) sendromlu hastaya yaklaşım

• Yaralanmaları hafif bile olsa, tüm afetzedeleri ezilme sendromunun semptom ve bulguları açısından takip edin. (küçük üst ekstremite ezimelerininde crusha sebep olduğu bilinmekte).
• Uygulanmakta olan tüm sıvıları kontrol edin; verilmekte ise potasyum içeren sıvıları hemen durdurun.
• Serum potasyum düzeyini en kısa zamanda ölçün, ya da elektrokardiyografi çekerek hiperpotasemik bulguların varlığını arayın.

• Hiperpotasemi mevcutsa hızla tedavi edin. 
• Eşlik etmekte ise asidoz, alkaloz, semptomatik hipokalsemi ve infeksiyon gibi diğer acil durumları da tedavi edin.

SaglikPersoneliyiz.Com / Özel Haber 

Her hakkı SaglikPersoneliyiz.Com'a aittir. Aktif link vermeden kopyalanması yasaktır.

Kalp kası hücreleri yıkıma uğradıklarında hücre bütünlükleri kaybolur ve kalp kası hücreleri bir şekilde dolaşıma geçer. Kalp kası hasarına kan tahlillerinde karar verebilmek için bu tahlil sonuçlarının kalp kası harici başka yerde bulunmaması gerekir. Ayrıca kalp kası hasarını takiben bu sonuçlar birden maksimize olmalı ve yüksek olması kalp kası hasar oranı ile uyumlu olmalıdır.

Akut koroner sendromlar hafiften şiddetliye doğru şöyle sıralanır; 
 

• Stabil angina (doku hasarı olmaz),
• Anstabil angina pectoris (USAP - hafif doku hasarı),
• non STEMI (artan doku hasarı),
• ve en şiddetlisi olan STEMI(akut MI)(şiddetli doku hasarı) oluşur.

Doku hasarlarının da kan tahlillerinde tespiti için başlıca kullanılan belirteçler şunlardır; miyoglobin, kreatin Kinaz CK MB ve troponin I-T .
 

Miyoglobin (3 SAAT) 

Kalp kası hücresine özgü değildir, iskelet kasında da yüksek miktarda bulunur diğer kardiyak belirteçlerle kombine edilerek kullanılmalıdır. Tek başına MI tanısı koydurmaz. Akut MI sonrası ilk 3 saatte yükselir, 4-9 saatte pik yapar ve 24 saatte normale döner.

• Çok erken dönemde (2 saat'ten önce) tanı koyduruyor.
• Akut MI'nın erken dışlanmasında yararlıdır.
• Akut MI’a özgü bir belirteç değil 1. günden sonra tanı koydurmuyor.

Kreatin kinaz CK MB  ( 4 SAAT)

Bir diğer kardiyak belirteçte kreatin kinaz CK-MB dir. Aynı şekilde kalp kasına özgü değildir iskelet kası ve düz kaslarımızda da bulunur.  4-8 saatte yükselir, 12-24 saatte pik yapar ve 36-72 saat sonra normale döner.

• Kalp kasına özgü bir belirteç değildir.
• Erken dönemde (6 saat'ten önce) tanı koydurmaz.
• Geç dönemde (>36 saat) tanı koydurmaz.

CK-MB yükselmesine sebep olan durumlar:

• Akut kas yaralanması,
• Postop dönem,
• Diyaliz,
• Kronik kas hastalığı,
• Aşırı egzersiz,
• KKY,

Troponin I-T (6 SAAT)

Son kardiyak belirteç troponin I-T dir. Bu proteinler iskelet kaslarında bulunsa da akut koroner sendromların en duyarlı ve özgül bulgusudur. Plazmaya geç salınması sonucun biraz geç alınmasına sebep olur ilk kalp kası yıkımından yaklaşık 3-6 saat sonra kan tahlillerinde bulunur, aynı zamanda en uzun süre tahlillerde değişiklik gösteren belirteçtir. Akut MI sonrası Tr  I ve T 6 saatte yükselir, 12 saatte pik yapar ve 7-10 günde normale döner.

• CK-MB'den daha duyarlı ve özgüldür.
• 10 güne kadar MI tanısı koydurabilir.
• Tedavi seçiminde etkilidir.
• Çok erken dönemde (6 saat'ten önce) tanı koydurmaz.
• Geç dönemde minör re-enfarktüs tanısı koydurmaz.

Yüksek troponin sonucu verebilen diğer durumlar: 

• Myokarditler  Perikarditler,
• Kardiyomyopatiler,
• Konjestif kalp yetmezliği,
• Pulmoner Emboli,
• Göğüs travması,
• Kalp cerrahisi,
• Kardiyoversiyon,
• Sepsis,
• Rabdomyolizis,
• Kronik böbrek yetmezliği,

SaglikPersoneliyiz.Com / Özel Haber 

Bu yazının tüm hakları SaglikPersoneliyiz.Com'a aittir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 36. maddesi uyarınca alıntılanamaz. Telif hakları saklı tutulmuş bu yazının alıntılanması halinde yasal takip yapılacaktır. ©

Kalp-damar hastalıklarının tanısında kullanılan yöntemlerinin başında EKG gelir. İnvazif olmaması, kolay uygulanması, kısa sürmesi ve ucuz olması en önemli avantajlarıdır. 

EKG ritm-iletim bozukluklarının tanısında en değerli yöntemdir. Akut koroner olayların tanısında da kritik önem taşır. 

Peki temel EKG değerlendirmenin nasıl olmalıdır;
 

10 Adımda Kolay EKG Değerlendirme (Okuma)

1-) EKG DOĞRU ÇEKİLMİŞ Mİ?

EKG'yi yorumlamaya başlamadan önce acaba cihaz kalibrasyonu yapılmış mı anlamalıyız. Peki nasıl ? EKG Kağıdının Derivasyonların başında ya da sonunda dikdörtgen şeklinde çizgi olmalıdır. Bu dikdörtgen genişliği bir büyük kare, yüksekliği ise 2 Büyük kare (1mV , 10 mm/V) şeklinde olmalıdır.

Doğru bağlanan elektrodlarda AVR derivasyonunda P, QRS, T dalgaları hepsi negatif yönde görülür. Şayet bir dalga dahi pozitif olursa EKG Elektrodlarında yanlışlık olduğu veya hastanın kalbinin sağda olduğu anlaşılır. Ayrıca DI ve DII de P dalgası normal bağlanmış EKG de Her zaman Pozitif defleksiyondadır. Şayet P dalgaları negatif ise yine elektrodlar kontrol edilmeli yada hastanın kalbinin sağda olup olmadığı sorgulanmalıdır.

2-) RİTİM

Hastanın kalp ritmi EKG de yer alan DII derivasyonu ile analiz  ve takip edilir. Ritmin tam anlaşılamadığı durumlarda daha uzun kaydedilmiş bir EKG çekimi faydalı olabilir. EKG ritmi değerlendirilirken amaç düzenli veya düzensiz oluşunu anlamaktır. Ritmin, düzenli veya düzensiz oluşuna göre EKG yi değerlendirmemiz yön kazanacak ve EKG hızı da buna göre değerlendirilecektir.

Ritim Düzenli Mi?

R-R intervallerinin düzenli olup olmadığı incelenir. DII derivasyonundaki R-R mesafeleri birbirine eşit ise EKG ritmi düzenli olarak tanımlanır.

Normal sinüs ritminden farklı olarak karşımıza çıkan herhangi bir ritim varsa bu aritmi (disritmi) olarak tanımlanır.

3-) HIZ

Kalbin bir dakikadaki atım sayısında 60’ınaltındaki değerler bradikardi, 100’ünüstündeki değerler taşikardi olarak tanımlanır. 60-100 atım/dk  arasındaki değerler normal olarak kabul edilir.
Kalp hızı olarak ventrikül hız (QRS komplekslerinin hızı) kabul edilir ve hız hesaplaması ona göre yapılır.

Kalp hızı hesaplaması ritim düzenli ise 2 şekilde yapılır;

Ritim Düzenli İse: Kalp hızı = 300 / iki R dalgası arasındaki büyük kare sayısı (kayıt hızı 25 mm/saniye iken)

Ritim Düzenli İse (R-R Arası Eşit): Kolay saymak için kalın çizgi üzerine denk gelen bir QRS kompleksini seçerek onu takip eden QRS kompleksine varana kadarki büyük kareleri sırasıyla 300-150-100-75-60-50 şeklinde saymak kabaca hız değerlerini verir.

Ritim düzensiz ise (R-R araları eşit değil): Atriyal fibrilasyon, gibi ritimler mevcut ise ortalama kalp hızdan bahsedilebilir. Bu gibi durumlarda 6 saniyelik kayıt (30 büyük kare) içindeki QRS kompleksleri sayılır ve bu sayı 10 ile çarpılarak yaklaşık olarak bir dakikadaki kalp hızı elde edilir.

4-) P Dalgası ve P Dalgası İle QRS İlişkisini İnceleme

P dalgası atriyumların kasılmasını gösterir. EKG'de atriyumları en iyi gösteren derivasyonlar DII ve V1-V2’dir. Bu yüzden P dalgalarını bu derivasyonlarda en iyi görürüz.

• P dalgası var mı? (Yoksa AV geçiş bölgesinden kaynak alan bir ritim mi?)
• P dalgaları düzenli mi? (Düzensizse sinüs aritmisi mi?)
• P dalgaları birbirine benziyor mu? (Değilse, SA düğüm dışında multipl atriyal kaynaklar mevcut olabilir.)
• Her P dalgasını bir QRS kompleksi takip ediyor mu? (Yoksa 2. veya 3. derece blok mu?)
• Ventrikül ve atriyum hızları düzenli mi?
• P dalgası +/- mi?

5-) P-R İntervalinin Analizi

• Atriyal depolarizasyon ile uyarının AV noda ulaşması arasında geçen süredir.

• Normal PR aralığı 0.12-0.20 sn arasındadır. (3 ile 5 küçük kare)
• PR aralığı >0.20 sn ise, birinci derece kalp bloğu varlığı söz konusudur.
• PR aralığı <0.12 sn olması ise pre-eksitasyon sendromlarını (atriyum ve ventriküller arası aksesuar yolak varlığı) veya AV nodal (junctional) ritmi akla getirir.

6-) QRS Kompleksi

Ventrikül depolarizasyonunu gösterir. “QRS kompleksinin genişliği ne kadar?”, “Q dalgası var mı?” Bu iki soru değerlendirilmelidir.

>0.12 sn QRS süresi geniş QRS olarak tanımlanır.

Not: QRS'in geniş olması taşikardi durumda ventriküler mi atriyal mi ayırt etmemize yardımcı olur geniş QRS'li taşikardiler genellikle ventriküler kaynaklıdır.  

Geniş QRS sebepleri:

1. Dal blokları
2. Sol ventrikül hipertrofisi
3. Hiperpotasemi
4. Pace ritmi
5. WPW Sendromu
6. Ventriküler orijinli tüm ritimler

Patolojik Q Dalgası

• Aynı derivasyondaki R dalgasının 1/4’ünden büyük Q dalgasına denir.
• >2 mm’den derin Q dalgası

III ve aVR normal varyant olarak patolojik Q dalgası görülebilir.

7-) ST Segmenti

Ventriküler depolarizasyon ve repolarizasyon arasındaki mesafeyi gösterir. S dalgası sonu (J noktası) ile T dalgası arasındaki yassı, izoelektrik EKG kısmıdır. 

ST segment anormalliklerinin (elevasyon/depresyon) en yaygın sebebi myokard iskemisi/infarktıdır. Myokard iskemisi ve infarktının EKG'de ST segmenti üzerine etkilerini gelin beraber değerlendirelim.
 

1. Aşama (İskemi): Angina Pectoris (göğüs ağrısı) safhasıdır. Koroner damarın tam tıkanmadığı minimalde olsa kan akımın olduğu duruma iskemi denilebilir, iskemi durumunda EKG'de ST depresyonu görülür.

2. Aşama (İnjury): Akut MI safhasıdır koroner damarın tam tıkandığı kan akımının olmadığı duruma injury denilir. EKG'de ST elevasyonu meydana getirir. Ancak bazen istisna olarak ST elevasyonu olmadan ST depresyonu ve T dalga anormallikleri ile de injury yani akut MI safhası (NONSTEMI) görülebilir.

3. Aşama (İnfarktüs): Geçirilmiş MI safhasıdır koroner damarın tam tıkanıp doku nekrozuna neden olduğu artık yeni gelişen bir MI değil geçirilmiş bir MI olduğunu bize gösterir. EKG'de ST değişikliklerine neden olmaz.(patQ dalgası görülür.)

Kısaca EKG'de ST değişikliği görüldüğü an durumun akut yani yeni gelişen bir durum olduğunu ve hemen tanısının koyulup tedavisine başlamak gerekir.

ST Segment Elevasyonun Nedenleri

8-) T Dalgası

Ventriküler repolarizasyonu gösterir. QRS kompleksi ile aynı yöndedir. Simetrik değildir ve EKG’nin en kolay değişebilen dalgasıdır.

Yüksek T dalgaları yapabilen sebepler:

• Hiperakut T dalgası: Akut anteriyor miyokard infarktüsünün hiperakut safhası asimetrik olup ilk kısım yayvandır.
• Hiperkalemi: Simetriktir.
• Erken repolarizasyon: En sık neden normal varyantlardır.

Negatif T dalgası yapabilen sebepler: 

• İskemiye bağlı T negatifliği
• Pulmoner emboli (S1Q3T3V3)
• Hipertansiyon ve sol ventrikül hipertrofisi
• Taşikardi

9-) QT Aralığı

QT aralığı ve kalp hızı ters orantılıdır .Kalp hızlandıkça QT kısalır, kalp yavaşladıkça QT uzar. Anormal olarak uzamış QT, özellikle Torsades de Pointes olmak üzere, artmış ventriküler aritmi riski ile ilişkilidir. Yakın zamanda tanımlanan konjenital kısa QT sendromu, artmış paroksismal atriyal ve ventriküler fibrilasyon ve ani kardiyak ölüm riski ile ilişkili bulunmuştur.

Normal QTc Değerleri

• Erkeklerde >0.44 sn ya da kadınlarda >0.46 sn ise QTc uzamıştır.
• < 0.35 sn olması durumunda QTc anormal olarak kısadır.
• Kullanışlı bir pratik kural olarak normal QT , RR aralığının yarısından azdır.

Uzamış QT Nedenleri

1. Hipokalemi
2. Hipomagnezemi
3. Hipokalsemi
4. Myokardiyal iskemi
5. Post kardiyak arrest
6. Artmış intrakraniyal basınç
7. Konjenital uzun QT sendromu
8. İlaçlar

10-) AKS Sapması

P dalgası, QRS kompleksi ve T dalgasının elektriksel net yönelimi (ortalama vektörü) yukarıdan aşağıya ve sağdan sola doğrudur. Bu yönelim “elektriksel eksen/aks” olarak yorumlanır.

Öncelikle aks neden hesaplanır? Bu soruyu yanıtlayalım aks infarktüs olan yerden uzaklaşır, hipertrofi olan yere yaklaşır. Bu nedenle aks hesaplaması bizi infarktüs ve hipertrofi arasın da yönlendirir. Şimdi ise detaylı olmadan aks nasıl hesaplanır anlatalım. Aks hesaplarken ektremite ve göğüs derivasyonlarına ayrı ayrı bakılır.

Ekstremite derivasyonlarında kalbin aksı hesaplanırken D1 ve AVF pozitif ise biz aksı normal kabul ederiz şimdi ise göğüs derivasyonlarında aks hesaplamanın nasıl olduğunu anlatalım;

Göğüs derivasyonlarında aks hesaplaması yapılırken bizim için ana kriter v3-v4 derivasyonlarıdır bu derivasyonlarda QRS izoelektriktir R/S boyları v3-v4 te eşit olduğunda aksı normal kabul ederiz. Eğer bu izoelektrik hat v1-v2 de izoelektirikse sağ aks sapması, v5-v6 da izoelektirik hatta ise sola aks sapması vardır. Bu gibi aks sapması durumlarında aklımıza hipertrofi ve infarktüs açısından soru işareti gelmelidir. 

SaglikPersoneliyiz.Com / Özel Haber 

Bu yazının tüm hakları SaglikPersoneliyiz.Com'a aittir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 36. maddesi uyarınca alıntılanamaz. Telif hakları saklı tutulmuş bu yazının alıntılanması halinde yasal takip yapılacaktır. ©

Kalbin elektriksel aktivitesini gösteren ve önemli bir tanı aracı olan Elektrokardiyografi 1900’lü yılların başında Einthoven tarafından keşfedilmiştir. Einthoven büyük mıknatısın ortasına gergin şekilde yerleştirdiği gümüş tel ve mıknatısın iki kutbundan gönderdiği gümüş tel ile cilt elektrodu arasında bağlantıyı kurarak kalbin elektriksel aktivitesini görmeye başladı. Ancak Einthoven bu olayı kaydetmek istiyordu. Böylece Einthoven gümüş tel üzerine ince bir ışık demeti gönderip titreşimleri hareketli kağıt üzerine kaydederek normal kalp elektriksel aktivitesini kağıda kaydetti. Bu keşiften sonra kalbin anormal elektriksel aktiviteleri kaydedilip normallerle karşılaştırarak farklı olaylar çözümlenmiştir.

Dolayısıyla Elektrokardiyogram (EKG) kalbin elektriksel aktivitesinin kaydedilmesidir. EKG’de bir kalp siklusu P, QRS, T dalgalarından oluşur. Bu dalgaları sorgulamadan önce depolarizasyon ve repolarizasyon olayını kavramak gerekir. Depolarizasyon, kasılmaya hazır içi “ +“ yüklü olan hücreleri ifade eder. Repolarizasyon ise kasılmış hücrenin  “+“ yükünü bırakıp “-“ yüklenmiş dinlenme halini ifade eder. Yani depolarizasyon ile kalbin kasılmasını repolarizasyon ile kalbin dinlenme durumu ifade edilir.

Kalbin İleti Sistemi ve Sinüs Ritim Fizyolojisi

Normal bir kalpte elektriksel aktivitenin başlangıcı kalbin sağ atriumunda bulunan sinoatriyal düğümdür. Sinoatriyal düğümden çıkan uyarı EKG’de karşımıza P dalgası olarak çıkar. P dalgası bize Sinoatriyal düğümden uyarı çıktığını ve atriumların depolarize olduğunu gösterir. Uyarı daha sonra atrium ve venrikül arasında bulunan Atrioventriküler nod’a gelir. Burada ileti 0.1 sn yavaşlatılır. Bu düğümdeki duraklama dönemi EKG’de karşımıza PR aralığı olarak çıkar. Bu duraklama sayesinde Atriumlardaki kan ventriküllere pompalanmış olur. AV düğümden çıkan uyarı ventriküler ileti sisteminin başlangıcı olan his demetine gelir. His demeti sağ ve sol demet olarak ikiye ayrılır ve devam eder. Demetlerden gelen akım purkinje lifleri ile tüm venrikül hücrelerini depolarize eder. AV düğümden buraya kadar olan akım EKG’de QRS kompleksi olarak çıkar ve venriküllerin depolarizasyonunu gösterir. Ventriküller depolarize oldu yani kasıldı ve kanı pompaladı. Bundan sonra ventriküller dinlenme dediğimiz repolarize durumuna geçer. Ventriküllerin repolarizasyonu EKG’de karşımıza T dalgası olarak çıkar.

Bu şekilde kalp bir döngüsünü tamamlar. Siniatriyal düğüm dakikada 60-100 uyarı çıkarak kalbin 60-100 olan atımını sağlar. Kalbin bu dalgaları oluşturarak dakikada 60 ile 100 arasında nabız oluşturması bize normal sinüs ritmi gösterir.

SaglikPersoneliyiz.Com / Özel Haber 

Bu yazının tüm hakları SaglikPersoneliyiz.Com'a aittir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 36. maddesi uyarınca alıntılanamaz. Telif hakları saklı tutulmuş bu yazının alıntılanması halinde yasal takip yapılacaktır. ©

Oksijen kullanımında bizim için önemli olan hastanın ne kadar oksijene ihtiyacı var ve hangi maskeyi kullanırsak doğru ölçüde oksijenasyonu sağlayabiliriz? Oksijen ihtiyacı olan hastaların ilk değerlendirmesinde kullandığımız vital parametre oksijen satürasyonudur. Oksijen satürasyonu pulse oksimetre denilen cihazla ölçülür. Cihaz sistol ve diyastol sırasında ölçtüğü hemoglobin satürasyonundan matematiksel olarak arteryel SpO2’yi hesaplar. Bu cihaz hastanın oksijene ne kadar ihtiyacı olduğunu ve tedavi süresince ne kadar etliki oksijenasyon sağladığımızı takip etmemizi sağlar. Her cihaz kullanımında olduğu gibi pulse oksimetre kullanımında da dikkat edilmesi gerekenler vardır. Aksi halde doğru ölçümü elde edemeyiz;

• Cihazın monitörde oluşturduğu dalganın şekli ölçümün doğruluğu hakkında bilgi verir.
• SpO2 %70-100 arasındaysa ±%2 SD yanılma payı vardır.
• SpO2 %50-70 arasındaysa ±%3 SD yanılma payı vardır.
• Hastanın ekstremitelerinin soğuk olması ya da hipoperfüzyona bağlı distal dolaşım bozukluğu durumunda ölçümler güvenilir olmayabilir, hipotermi ya da probun yerleştirme hatalarında yanlış düşük değerler görülebilir. 

Oksijen verme yöntemleri

Normal basınçlı oksijenin hastaya verilmesi için kullanılan nazal kanül ve oksijen maskeleri bulunmaktadır. Hastanın oksijen ihtiyacı, sahip olduğu hastalıklar, endikasyonlar ve elimizdeki malzeme imkanı doğru maskeyi seçmemizde rol oynamaktadır. Oda havasında aldığımız oksijen miktarı %21’dir, verdiğimiz oksijen ile ulaştığımız miktarsa kullandığımız yönteme göre değişkenlik göstermektedir. 

Rezervuarlı (Geri Solumasız) Maske

Hastalara daha yüksek miktarda oksijen vermek için en kolay yöntemdir. Bu maske tipinde hastalara 10-15 L/dk akımda %60-90 konsantrasyon aralığında oksijen verebilmemiz mümkündür. Ama verilen konsantrasyon oksijen akım hızı ve hastanın solunumu ile ilişkilidir.

Kısmi yeniden solunabilir ve yeniden solunmayan olmak üzere iki tipi mevcuttur.

Kısmi yeniden solunabilir maske basit oksijen maskesi ve eklenen rezervuar torbadan oluşur. Oksijen akımı, inspirasyon sırasında rezervuar torbanın en az üçte biri dolu olacak şekilde ayarlanır. Kullanımı sırasında, ekspire edilen gazın ilk 1/3’lük bölümü rezervuar torbaya girer. Torba oksijen akımı ile dolduğunda ve ekspirasyonun 1/3’ü tamamlandığında, geri kalan gaz maskenin ekshalasyon portundan dışarı atılır.  

Yeniden solunmayan maskede ise rezervuar torbanın üzerindeki tek yönlü valf, ekspire edilen gazın yeniden rezervuar torbaya girmesini engeller. Maskenin yan tarafındaki deliklerden birinin üzerindeki valf ise, oda havasının maskeye girişini kontrol eder.

• En kritik acil hastalarında ve özellikle travmada oksijen vermenin yöntemidir.
• Karbonmonoksit zehirlenmesinde yüksek konsantrasyonda oksijen vermek için seçilmesi gereken yöntemdir.

Venturi Maske

Venturi maskesi oda havası ve oksijenin sabit oranda karışmasını ve hastanın sabit konsantrasyonda oksijen solumasını sağlar. Bu maskede gaz akışı hastanın inspiratuvar gaz akışından genellikle fazladır ve böylece hastanın ihtiyacı olan oksijen hastanın solunum sayısından ve inspiratuar hava akım hızından etkilenmeksizin hastaya ulaşır. Basit maske ve oksijeni aktarmak üzere değişik oranlarda oksijen geçişine izin veren değişik renkli adaptörlerden oluşmaktadır.

%24, %28, %35, %40 ve %60 konsantrasyonda oksijen verebileceğiniz formları mevcut. %24-28’lik formları karbondioksit retansiyonu riski olan hastalarda (KOAH gibi) kullanışlıdır.

Basit Yüz Makesi

Nazal Kanül

Nazal kanülle oksijen verilmesi düşük akımlı bir uygulamadır ve hastaların kendi inspiratuvar akım hızının altındaki akım hızlarında oksijen verebilir. 4L/dk’nın üzerindeki hızlarda uygulamada hastaların rahatsızlık ve burunda kuruma hissi olabilir. Nazal oksijen uygulaması sırasında hastanın ağzından solumasının yeterince oksijen almasına engel olduğu düşünülse de çalışmalar ağızdan solunsa da alınan oksijen konsantrasyonunun aynı veya özellikle solunum sayısı arttığında yüksek olduğunu göstermiştir. Akut durumlarda hastaların çoğunluğu ağızdan soluma eğilimindedir ve solunum paterni kişiler arasında farklılıklar gösterir. Bu nedenle oksijen uygulama şekli hastanın oksijen satürasyonu ve mümkünse kan gazı tetkiklerine göre yapılmalıdır.

Nazal Kanülün Avantajları

• Konfor, (Bazı hastalar 4/dk’nın üzerinde rahatsızlık hisseder)
• Verilen oksijen dozu artabilir, (1-6L/dk hızlarda %24-50 aralığında)
• Hastaların genelde tercihidir. Çünkü hasta konuşabilir, yemek yiyebilir,
• Klostrofobiye neden olmaz,
• Bazit yüz maskesine göre daha az inspiratuvar rezistansa neden olur,
• Daha az karbondioksit retansiyonuna neden olur, (KOAH hastasında tercih nedenidir)
• Ucuzdur.

Nazal Kanülün Dezavantajları

• Nazal irritasyon ve ağrıya neden olabilir
• Burun tıkanıklığı olan hastalarda kullanışlı değildir
• Nazogastrik tüp ya da feeding olan hastalarda kullanışlı olmaz

 
Oksijen Verilmesi Gereken Hastalar

• Tüm kritik durumda ki hastalar.
• Beklenmeyen veya uygunsuz hipoksemisi olan hastalar. (oda havasında veya oksijenle beklenmeyen şekilde SpO2 < %94 olan hastalar)
• Daha önce stabil hipoksemisi olan hastalarda oksijen satürasyonunda düşme veya nefes darlığında artış olması.
• Bilinç bozukluğu gibi hiperkarbi semptomları olabilecek ya da hiperkarbi için risk grubunda olan hastalar.
• Solunum sıkıntısı olup metabolik bozukluğu (ör. Diabetik ketoasidoz) olduğu düşünülen hastalar.
• Eş zamanlı oksijen satürasyonunu güvensiz kılacak periferik dolaşım bozukluğu gibi ek sorunları olan hastalar.
• Hastanın tıbbi durumunun tanımlanması veya yönetimine kan gazı sonuçlarının katkı sağlayacağı durumlar.

Spesifik Hastalıklarda Oksijen Kullanımı

Kritik Acil Hastaları, Anaflaksi, Boğulayazma ve Travma

• Oksijen satürasyonu %94-98 hedeflenir.
• Geri solumasız maske ile gerekirse 10-15 L/dk hızda.
   

Karbonmonoksit zehirlenmesi

• %100 oksijen hedeflenir.
• Geri solumasız maske ile 15 L/dk başlanabilir.
   

Hipoksik Solunum Yetmezliği

• Hastanın oksijen satürasyonu %85’in altında ve hiperkarbi riski yoksa geri solumasız maske ile 10-15 L/dk oksijen başlanmalıdır.
• Sonra nazal kanül ya da basit maske ile değişebilir.
• Diğer tüm hastalarda (hiperkarbi riski yoksa) tolere edebiliyorsa nazal kanülle oksijen başlanır. Nazal kanül tolere edilemiyorsa basit maske kullanılabilir. Hedef oksijen satürasyonu %94-98 olmalıdır.
• Astım, pnömoni gibi hastalıklarda da hedef SpO2 %94-98 düzeyidir.
   

Pnömotoraks

• Henüz drenaj uygulanmamışsa 10-15L/dk oksijen geri solumasız maske ile başlanır.
• Genellikle hedef SpO2 %94-98 düzeyidir.
   

 Kalp yetmezliği

• Hastanın hiperkarbi riski yoksa.
• Hiperkarbi riski varsa SpO2>%88-92 olması yeterlidir.
• Hastalara CPAP veya BPAP uygulaması düşünülmelidir. Hiperkarbisi olan hastalarda BPAP tercih edilmelidir.

KOAH

• Hastaların hiperkarbik solunum yetmezliği eğilimi olduğu unutulmamalıdır.
• Aşırı oksijen kullanımı karbondioksit retansiyonunu artırır.
• Hastanın risk faktörü varsa, daha önce hiperkarbik solunum yetmezliği olmasa da %88-92 SpO2 hedeflenmelidir.
• Bu hastalara venturi maskesi ile oksijen önerilmekte. Ancak bu şansınız yoksa ve hastanın satürasyonu <%88 ise nazal kanülle 2-6 L/dk ya da basit maske ile 5L/dk hızda oksijen başlanmalıdır.
• Daha önce hiperkarbik solunum yetmezliği olan hastaların sağlık personelinin oksijen dozunu fazla vermemesi için yanlarında bir uyarı kartı taşıması önerilmektedir.
• Hastanın gelişinden 30-60 dk sonra ya da klinikte kötüleşme halinde arteriyel kan gazı yeniden değerlendirilmelidir.
• pH<7.35 veya PaCO2 >45mmHg ise Noninvaziv Mekanik Ventilasyon uygulaması düşünülmelidir.
• Hasta stabilize edildikten sonra nazal kanülle 1-2 L/dk hızında oksijen idamesi durdurulmaktadır.

Miyokard İnfarktüsü

• Akut miyokard infarktüsü olan hastalarda rutin oksijen verilmesine gerek yoktur.
• Oksijen satürasyonu >%94 ise oksijen başlanmamalıdır.
• Hiperkarbi riski olan hastalarda hedef SpO2 %88-92 aralığında olmalıdır.
• Oksijen desteği oksijen satürasyonu %90’ın altında, kalp yetmezliği olanlar da dahil olmak üzere solunum sıkıntısı olan ve hipoksemi için yüksek riski olan hastalara önerilmektedir.

SaglikPersoneliyiz.Com / Özel Haber 

Her hakkı SaglikPersoneliyiz.Com'a aittir. Aktif link vermeden kopyalanması yasaktır.

 Erişkin temel yaşam desteği ve otomatik eksternal defibrilasyon(OED)

• ERC 2015 Rehberi acil komuta kontrol merkezi, KPR uygulayıcılar ve OED den zamanında yaralanma konusundaki etkileşimlerin önemini içermektedir. Etkin, koordine topluluk ile hastane dışı kardiyak arrestlerde sağ kalım artar (Şekil 1.1). 
• Acil tıbbi komuta kontrol kardiyak arrestin erken tanısında, komuta kontrol destekli KPR (telefon KPR olarak da bilinir) ve OED nin yerleşimi ve kullanımında önemli rol oynar.
• Eğitim almış kurtarıcılar, kollaps haldeki kazazedeyi hızla değerlendirip, yanıtsız olduğunu ve normal• solumadığını saptadığında acil servisi hızla uyarmalıdır.
• Yanıtsız ve normal solumayan kazazede kardiyak arrest olup KPR gerektirir. Kurtarıcılar ve acil servis komuta kontrol görevlileri, kasılmaları olan kazazedede kardiyak arrestten şüphelenmeli ve normal soluyup solumadığını dikkatle kontrol etmelidirler.
• KPR uygulayıcıları tüm kardiyak arrest olgularında göğüs kompresyonu uygulamalıdırlar. KPR uygulayıcıları kurtarıcı soluk uygulama ve göğüs kompresyonları ile birlikte uygulama eğitimi almalı ve uygulayabilmelidir. Sadece göğüs kompresyonları uygulama ve standart KPR arasındaki eşitlik konusundaki inancımız güncel pratiği değiştirme konusunda yeterli değildir.
• Yüksek kalitede KPR uygulaması sağ kalımı artırmada önemlidir. KPR uygulayıcıları göğüs kompresyonlarını yeterli derinlikte (erişkinlerde yaklaşık 5 cm, fakat 6 cm den fazla değil) dakikada 100- 120 kompresyon hızında olmalıdır. Her kompresyondan sonra göğsün tamamn geri gelmesine izin verilmeli ve kompresyonlar arası gecikme en aza indirilmelidir. Kurtarıcı soluk / ventilasyon 1 saniye sürede göğüs şişirmeli ve göğsün yükseldiği gözle görülmelidir. Göğüs kompresyonları solunum oranı 30:2 olmalıdır. Solunum için göğüs kompresyonlarına 10 saniyeden daha uzun ara verilmemelidir.
• Kollapsın ilk 3-5 dakikasında uygulanan defibrilasyon sağ kalım oranını %50-70 gibi yüksek değerlerde tutar. Erken defibrilasyon KPR uygulayıcıların halkın ulaşabilceği alanlarda OED kullanımı ile sağlanır. Yüksek sayıda halkın olduğu yerlerde halkın uygulayabileceği OED programları aktif olarak uygulanmalıdır.
• Erişkin KPR uygulamaları yanıtsız ve mormal solumayan çocuklarda güvenle kullanılabilir. Çocuklarda göğüs kompresyonları göğüs derinliğinin en az üçte biri kadar olmalıdır (yenidoğanlarda 4 cm, çocuklarda 5 cm).
• Ciddi hava yolu tıkanmasına yol açan yabancı cisim aspirasyonlarında tıbbi bir acil olup sırta vuru ile tedavi edilmeli, başarısız olursa karın basısı uygulanmalıdır. Eğer kazazede yanıtsız hale gelirse yardım çağrılırken KPR hızla başlanmalıdır.

Erişkin ileri yaşam desteği

ERC 2015 İYD Rehberi hastada sağ kalımı artırmak için yaklaşım ve rehberin uygulamasını vurgulamaktadır.2010 dan bu yana olan başlıca değişiklikler:

• Durumu kötüleşen hastada bakımında ve hastane içi kardiyak arrestin önlenmesinde hızlı yanıt• sistemlerinin önemi vurgulanmaktadır
• Herhangi bir İYD girişimi sırasında yüksek kalitedeki KPR uygulamasına en aza ara verilmelidir: göğüs kompresyonlara sadece özel girişimileri gerçekleştirmek için ara verilmelidir. Defibrilasyonu uygulamak için göğüs kompresyonlarına verilen ara 5 sn den kısa olmalıdır
• Bazı alanlarda defibrillator kaşıklarının kullanıdığını bilmemize karşın, defibrilasyon için kendinden yapışan pedlerin kullanımına ve preşok duraklamanın en aza indirilmesine odaklanılmalıdır.
• İYD monitörizasyonda yeni bir bölüm olarak, trakeal tüp yerleşimini doğruluğunu onaylama, KPR kalitesi ve spontan dolaşımın dönüşünün (SDGD) erken göstergesi olarak kapnografi dalgalarının kullanımının önemi vurgulanmaktadır.
• KPR sırasında hava yolu girişiminde birçok yol bulunmaktadır, hastanın durumu ve kurtarıcının yetenekleri göz önünde bulundurularak uygun yöntem seçilmelidir
• KPR sırasında ilaç tedavisi önerileri değişmemiştir, fakat kardiyak arrestta sağ kalımın artırılmasında ilaçların rolünnün önemli olduğu kabul edilmektedir.
• Mekanik kompresyon cihazlarının rutin kullanımı önerilmemektedir, fakat yüksek kalitede göğüs kompresyonlarını elle uygulamak pratik olmadığında ya da uygulayıcı için güvenli olmadığında kabul edilebilir bir alternatiftir.
• Peri-arrest ultrasonografi geri döndürülebilir kardiak arrest nedenlerini saptamada önemlidir.
• Ektrakorporeal yaşam destek teknikleri İYD tekikleinin başarlı olmadığı seçilmiş hastalarda kurtarma tedavisi olarak rol oynar.

SaglikPersoneliyiz.Com / Özel Haber

Defibrilatör cihazları yakın geçmişe kadar acil servis ve ambulanslarda bulunan ve sadece sağlık profesyonelleri tarafından kullanılabilen cihazlardı. Fakat bu cihazların sağ kalıma olan etkileri anlaşılınca, olası kalp durması vakalarının sık görülebileceği (alışveriş merkezleri, havaalanı vb.) mekanlarda bulunması gündeme getirilmiştir. Hastane öncesi acil sağlık hizmetleri en gelişmiş ülkelerde bile ambulans çalışanlarının birkaç dakikada olay yerine defibrilatörleri ile gelebilecek yeterlilikte (hava şartları, yol şartları, trafik vs) değildir. Bu gereklilikten dolayı OED cihazı geliştirilmiştir ve bu cihazları kullanabilecek ilk yardımcılardan yararlanılmaya başlanılmıştır.

 
Halktan eğitim almış kişiler tarafından kalp durması vakalarında kalp masajı ve defibrilatör uygulamasının sağ kalım oranlarını artırdığı gözlemlenmiştir. Amerikan Kalp Vakfı (AHA) hastane öncesinde Otomatik eksternal defibrilatör kullanımı ve yaygınlaştırılmasını öneriyor.

Otomatik Eksternal Defibrilatör Kullanımı

Öncelikle hastane dışında avm, havalanı gibi yerlerde kalp durması vakalarında temel yaşam desteği basamakları olağan şekilde uygulanır. OED'ler kalp durması vakalarında sağlık personeli ya da sağlık personeli dışındaki kurtarıcıların da kullanabileceği defibrilasyon için kılavuzluk eden hassas ve güvenilir defibrilatörlerdir. 

OED cihazının hasta üzerine yerleştirilmesi

• Standart OED’ler 8 yaş üzerine yapılır. 

• 1 – 8 yaş arasındakilere pediatrik ped kullanılır. 

• 1 yaş altına önerilmez
• OED ler hastanın göğsüne yapıştırıldıktan sonra kalp masajına ara verilir ve OED’de bulunan defibrilatör denetçisi tarafından EKG analiz edilir, ses ve görüntülü sistemle kullanıcı yönlendirilir. 

• Bu nedenle kullanıcının kalp ritmini bilmesi gerekmez. 
• OED’nin VF’yi tanıma duyarlılığı % 100, nabızsız VT’yi tanıma duyarlılığı ise % 90–92’dir. 
• Tam ve yarı otomatik olarak ikiye ayrılır. Tam otomatikler ritmi tanır ve otomatik olarak şok uygulayabilir. Yarı otomatikler ritmi tanımlayarak ses ya da görüntü sistemi ile kullanıcıyı yönlendirip şok uygulanmasını sağlar.
• OED kullanımı öncesinde; OED tarafından belirlenen şok ritmi varlığında hasta asla ıslak olmamalı, göğüs bölgesi çıplak olmalı, hastaya şok vermeden herkes yüksek sesle uyarılmalı ve kurtarıcı dahil kimsenin hastaya dokunmadığından emin olunmalıdır ve OED ile şok verilir.
• OED bağlandıktan sonra o canlandırmayı artık OED cihazı sağlık personeli gelene kadar en iyi şekilde yönetecek ve hastane öncesi kalp durması vakalarında sağ kalım oranları artılacaktır.

Otomatik Eksternal Defibrilatör Eğitimi veren özel ilk yardım merkezleri mevcuttur.

SaglikPersoneliyiz.Com / Özel Haber 

Bu yazının tüm hakları SaglikPersoneliyiz.Com'a aittir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 36. maddesi uyarınca alıntılanamaz. Telif hakları saklı tutulmuş bu yazının alıntılanması halinde yasal takip yapılacaktır. ©

Karbondioksit (CO2) kısmi basıncının, solunum sırasında hava yolundan ölçülmesine kapnografi denir. Kapnografide elde edilen grafiğede kapnogram denir.  Günümüzde kapnografi resüsitasyon ve kritik hasta bakımının vazgecilmez bir parçası haline gelmiştir. Endotrakeal entübasyon tüpünün yerinin doğrulanması ve tüpün yerinde olduğunun takibi, hastane öncesi ve hastanede kullanımı için temel endikasyonlarıdır. Bunun yanında resüsitasyonun kalitesi ile hastanın ventilasyon ve metabolik durumu hakkında da kıymetli bilgiler verir.

Karbondioksit (CO2), karbon içeren besin maddelerinin metabolize edilmesi sonucu oluşan bir son üründür. End-tidal CO2 (ETCO2), solunan havadaki karbondioksit konsantrasyonunun ekspiryum sonunda en yoğun olduğu anda ölçülen miktarıdır. Rakamsal ölçümlerde CO2 parsiyel basıncı mmHg olarak değer alır. Normal değeri 35-45 mmHg arasındadır.

Kapnografi Cihazı

Kapnografi cihazı, ana akım ölçer, yan akım ölçer, kolorimetrik, olmak üzere bilmemiz gerekir. 

• Ana akım ölçer

• Yan akım ölçer

• Kolorimetrik yöntem

etco2 ölçümü farklı yöntemlerle yapılabilir.

Rakamsal olmayan yöntemler;

• Kolorimetrik Yöntem: Bu yöntemde kullanılan cihaz co2 varlığında mor renkten sarı renge dönüşür. Eğer dönüşüm var ise co2 var ve dolayısıyla entübasyon doğru demektir.

Rakamsal Yöntemler;

• Ana Akım Ölçer: co2 ölçümü için gerekli olan sensör doğrudan ölçümün yapılacağı yerdedir. Sadece entübe hastlarda bu yöntem kullanılır. Bu ölçümü portatif kapnograflarla yaparız.
• Yan Akım Ölçer: co2 ölçümünü yapacak sensör ölçümün yapılacağı yerden uzaktadır. Hastanın soluduğu hava bir hortum ile ölçümün yapılacağı mönitöre taşınır. Bu yöntem hem entübe olanlarda hemde olmayanlarda kullanılabilir. Aynı zamanda yan akım ölçüm anlık değerler verir buda hastanın solunum moniterizasyonunu sağlar.

Kapnografi Cihazının Kullanım Alanları Nerelerdir?

1. Entübasyon tüpünün yerinin doğrulanması amacı ile kullanılır.

2. Hastanın nakli sırasında tüpün tıkanması, yerinden çıkması gibi durumları anlık anlayabilmemiz için solunumunun moniterizasyonunda kullanılır.

3. CPR kalitesininin ölçülmesi, güncel klavuzlarda eğer resütasyon esnasında 10mmHg dan düşükse kalp masajı ve oksijenasyon tekrar gözden geçirilir ve düzelme olmaz 10mmHg dan yukarı çıkmaz ise bu tabloda seyreden hastaların artık geri dönmediği görülmüştür ve artık cpr sonlandırılır.

SaglikPersoneliyiz.Com / Özel Haber 

Her hakkı SaglikPersoneliyiz.Com'a aittir. Aktif link vermeden kopyalanması yasaktır.

Solunum yolunun, solunumu gerçekleştirmesi için gerekli havanın geçmesine engel olacak şekilde tıkanmasıdır. 2 tür solunum yolu tıkanıklığı vardır;

Kısmi Tıkanma

• Az da olsa, bir miktar hava geçişinin olduğu duruma kısmi tıkanma denir.

• Kişi öksürür, nefes alabilir, konuşabilir. İlk yardım olarak kişiye dokunulmaz ve öksürmeye teşvik edilir.

Tam Tıkanma

• Hava girişinin tamamen engellendiği duruma ise tam tıkanma denir.
• Kişi nefes alamaz, acı çeker gibi ellerini boynuna götürür, konuşamaz, rengi morarmıştır.

 
Yetişkin ve Çocuklarda Tam Tıkanmada İlk Yardım

1- Hasta ayakta ya da oturur pozisyonda olabilir.        
2- Bilinci kontrol edilir.
3- Sırtına iki kürek kemiği arasına 5 - 7 kez vurulur.
 
4- Cismin çıkıp - çıkmadığı ağız içerisinden kontrol edilir.
5- Çıkmadıysa, arkadan sarılarak gövdesi kavranır.
6- Bir el yumruk yapılarak, başparmak çıkıntısı midenin üst kısmına, göğüs kemiği altına gelecek şekilde konur. Diğer el ile yumruk yapılan el kavranır.
 
 
7- Kuvvetle arkaya ve yukarı doğru bastırılır. Bu hareket 5 - 7 kez yabancı cisim çıkıncaya kadar tekrarlanır.

Kaynak: ilkyardim org